Zanim powstały automatyczne profile graficzne i jednoklikowe optymalizacje, wydajność komputera poprawiało się ręcznie: w rejestrze systemu, w ukrytych opcjach sterowników i w menu monitora. Poradniki z „tweakami” należały do najchętniej czytanych tekstów na stronach dla entuzjastów. Przypominamy, na czym polegało dopieszczanie systemu pod 3DMarka, kart z układem Kyro i monitorów kineskopowych – oraz które z tych nawyków wciąż mają sens.
3DMark – wynik jako cel sam w sobie
Benchmarki firmy MadOnion, przemianowanej później na Futuremark, stały się nieformalnym językiem porównań między użytkownikami. Wynik w 3DMarku wpisywano w podpisy na forach i porównywano w rankingach. Nic dziwnego, że powstało mnóstwo sposobów, by podnieść go o kilkaset punktów:
- wyłączanie zbędnych programów i usług działających w tle, łącznie z antywirusem i komunikatorami;
- wyłączanie synchronizacji pionowej (V-Sync), która ograniczała liczbę klatek do częstotliwości odświeżania monitora;
- ustawianie w sterowniku najniższej jakości filtrowania tekstur i wyłączanie wygładzania krawędzi;
- uproszczenie wyglądu systemu Windows XP i czysta instalacja systemu przeznaczona wyłącznie do testów;
- dobór wersji sterownika, która w danym teście dawała najlepszy wynik.
Ten ostatni punkt z czasem stał się problemem całej branży. Okazało się, że producenci kart potrafili przygotować sterowniki rozpoznające benchmark i specjalnie pod niego optymalizowane. Po głośnych sporach Futuremark wprowadził zasady zatwierdzania sterowników, a recenzenci zaczęli mocniej stawiać na testy w prawdziwych grach.
Kyro II – inna architektura, inne ustawienia
Karty z układem Kyro II, opartym na technologii PowerVR, były tańszą alternatywą dla kart NVIDII. Działały inaczej niż konkurencja: renderowały obraz kafelkami i pomijały piksele zasłonięte przez inne obiekty, więc mniej obciążały pamięć. Dobrze radziły sobie w wielu grach, ale wymagały dopracowania ustawień. Poradniki opisywały m.in.:
- profile sterownika tworzone osobno dla wybranych gier, z innymi ustawieniami dla OpenGL i Direct3D;
- tryb szybszego filtrowania trójliniowego, poprawiający płynność kosztem minimalnej utraty jakości;
- wymuszanie wygładzania krawędzi w grach, które same go nie obsługiwały;
- ustawienia BIOS-u płyty dotyczące magistrali AGP, które potrafiły rozwiązać problemy ze stabilnością.
Kyro było dobrym przykładem tego, że nie tylko surowa moc decydowała o wrażeniach z gry – sposób, w jaki karta przetwarzała scenę, miał równie duże znaczenie.
Monitor kineskopowy – jakość obrazu z menu OSD
W monitorach CRT poprawa jakości obrazu wymagała wiedzy i cierpliwości. Najważniejsza była częstotliwość odświeżania: przy 60 Hz obraz wyraźnie migotał i męczył oczy, dlatego zalecano co najmniej 75–85 Hz. Do tego dochodziła rozdzielczość dopasowana do przekątnej:
- monitory 14-calowe – zwykle 800×600;
- 17 cali – 1024×768;
- 19–21 cali – 1280×1024 lub więcej, jeśli kineskop pozwalał na wysokie odświeżanie.
W menu ekranowym ustawiało się geometrię obrazu, korygowało zniekształcenia na brzegach i usuwało efekt mory. Raz na jakiś czas warto było użyć funkcji rozmagnesowania (degauss), a ekran czyścić środkami przeznaczonymi do powłok antyrefleksyjnych, a nie zwykłym płynem do szyb.
Które tweaki mają sens dziś
- Natywna rozdzielczość monitora. W ekranach LCD i OLED obraz jest najostrzejszy tylko w rozdzielczości natywnej. Skalowanie warto zostawić technologiom takim jak DLSS czy FSR, a nie zmianie rozdzielczości pulpitu.
- Sprawdzona częstotliwość odświeżania. Monitor 144 Hz podłączony nieodpowiednim kablem albo z domyślnym ustawieniem 60 Hz w systemie to wciąż częsty błąd.
- Synchronizacja adaptacyjna. Dawny wybór między V-Sync a rozrywaniem obrazu rozwiązują dziś technologie G-Sync i FreeSync.
- Benchmark to nie wszystko. Lekcja z czasów 3DMarka jest aktualna: wynik syntetycznego testu warto zestawić z wydajnością w grach, w które naprawdę gramy.
- Czysty system i aktualne sterowniki – nadal najprostszy sposób, by uniknąć spadków wydajności.
Jeśli interesuje cię sprzętowa strona dawnych optymalizacji, zajrzyj do tekstu o modyfikacjach kart graficznych i o kartach z ery AGP.
Podsumowanie
Ręczne tweakowanie systemu, sterowników i monitora było kiedyś koniecznością. Dziś większość tych ustawień dzieje się automatycznie, ale zrozumienie, co się za nimi kryje, wciąż pomaga wycisnąć z komputera więcej – i nie dać się zwieść samym liczbom z benchmarków.
